Strona główna -> Vademecum -> Zabytek Zadbany

Zabytki z województwa warmińsko-mazurskiego wśród najlepszych realizacji nagrodzonych tytułem „Zabytek Zadbany” 2016

 

„Zabytek Zadbany” to coroczny konkurs Ministra Kultury
i Dziedzictwa Narodowego oraz Generalnego Konserwatora Zabytków. Realizuje go Narodowy Instytut Dziedzictwa, sekretariat Konkursu prowadzi NID Oddział Terenowy w Olsztynie.

 

Konkurs jest adresowany do właścicieli, posiadaczy i zarządców obiektów wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych. Jego celem jest promocja opieki nad zabytkami i upowszechnianie najlepszych wzorów ich właściwego utrzymania i zagospodarowania.

 

Co roku do konkursu staje kilkadziesiąt zabytków z całej Polski. Obiekty, które przeszły pozytywnie ocenę formalną, przechodzą następnie ocenę merytoryczną specjalistów z odpowiednich oddziałów terenowych Narodowego Instytutu Dziedzictwa.

 

W 2016 roku w konkursie znalazło się 46 zabytków z 14 województw.

 

Nagrody konkursowe przyznawane są w pięciu kategoriach:

 

  • Utrwalenie wartości zabytkowej pojedynczego obiektu (w tej kategorii w tym roku oceniano 18 zabytków)
  • Rewaloryzacja przestrzeni kulturowej i krajobrazu (w tym założenia dworskie i pałacowe) – 3
  • Adaptacja obiektów zabytkowych (18)
  • Kategoria specjalna: architektura i konstrukcje drewniane (1)
  • Kategoria specjalna: architektura przemysłowa i dziedzictwo techniki (6)

 

Jury konkursu nominuje w każdej z kategorii konkursu cztery zabytki (w szczególnych przypadkach mniej), oceniając najlepiej przeprowadzone prace konserwatorskie i rewaloryzacyjne. Jury, zgodnie z regulaminem konkursu, może zmienić kategorię zgłoszenia zabytku, jeśli uzasadnia to jego charakter i efekt przeprowadzonych prac. Spośród wybranych czterech obiektów wyłaniany jest laureat konkursu, pozostałe zabytki otrzymują wyróżnienia.

 

Wyniki konkursu zostały ogłoszone 20 kwietnia 2016 r. w czasie obchodów Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków, które w tym roku miały miejsce w Zakopanem. Nagrody i wyróżnienia właścicielom i zarządcom obiektów wręczyła dr Magdalena Gawin, Generalny Konserwator Zabytków.

 

Wśród nagrodzonych i wyróżnionych obiektów znalazły się realizacje konserwatorskie z terenu naszego województwa. Na najwyższy tytuł laureata zasłużyły prace konserwatorskie wykonane w kościele filialnym Chrystusa Króla w Kwitajnach oraz w zespole obiektów Kanału Elbląskiego, wyróżnienie otrzymały mury obronne dawnego zamku biskupów chełmińskich w Lubawie.

 

Kościół filialny Chrystusa Króla w Kwitajnach (pow. elbląski) uzyskał tytuł laureata w kategorii „Ochrony wartości zabytkowej pojedynczego obiektu”. Właścicielem obiektu jest Parafia Rzymskokatolicka Matki Boskiej Szkaplerznej w Kalniku.

 

Kościół o cechach barokowych, wzniesiony w latach 1714-1719 w pobliżu zespołu pałacowo-parkowego z folwarkiem, ufundowany przez Karla von Barfuss, ówczesnego właściciela majątku w Kwitajnach.

 

W latach 2012-2015 oczyszczono, zakonserwowano i uzupełniono ubytki w elewacjach, przeprowadzono prace przy elewacjach kościoła wraz z detalem kamiennym, przy stolarce okiennej, więźbie dachowej, pokryciu dachu wieży i korpusu kościoła.

 

Nagrodę przyznano za kompleksowość prac konserwatorsko-budowlanych przeprowadzonych z maksymalnym poszanowaniem i wykorzystaniem wszystkich zachowanych elementów oryginalnej substancji zabytkowej. Wykonane prace utrwaliły wartość zabytkową obiektu, przyczyniły się w znaczący sposób do poprawy jego stanu technicznego i do podniesienia walorów estetycznych zabytku. Starannie zrealizowano prace badawcze: analizy historyczne, badania architektoniczne i konserwatorskie.

 

Wyróżnienia w tej kategorii uzyskały następujące zabytki: kościół Świętego Ducha Domu Zakonnego Towarzystwa Jezusowego w Toruniu, siedziba Sądu Rejonowego w Gnieźnie oraz siedziba Komendy Wojewódzkiej Policji w Szczecinie.

 

W kategorii „Rewaloryzacji przestrzeni kulturowej i krajobrazu” tytuł laureata uzyskał zespół dworsko-parkowy w Kłóbce, oddział Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku (woj. kujawsko-pomorskie). Wśród obiektów wyróżnionych, obok dawnego zbiornika zakładów wodociągowych, obecnie Centrum Edukacji Ekologicznej „Hy___dropolis” we Wrocławiu oraz zespołu pałacowo-parkowego w Poddębicach (woj. łódzkie), znalazły się mury obronne dawnego zamku biskupów chełmińskich w Lubawie.

 

Murowany zamek biskupów chełmińskich z przełomu XIII i XIV wieku przekształcano w wiekach XIV-XV; rozebrano na początku wieku XIX. Do dziś zachował się natomiast pełen obwód gotyckich murów obronnych otaczających dawny zamek.

 

Mury są własnością Gminy Miejskiej Lubawa. W latach 2013-2014 przeprowadzono prace ziemne, konserwatorskie i rewitalizacyjne murów obronnych wraz z terenem przedmurza. Wykonane prace zatrzymały destrukcję murów i wydobyły ich walory estetyczne. W otoczeniu wprowadzono elementy małej architektury oraz tablice informacyjne związane ze ścieżką edukacyjną; zainstalowano iluminację.

 

W kategorii „Adaptacji obiektów zabytkowych” tytuł laureata uzyskał dawny Dworzec Morski w Gdyni, obecnie Muzeum Emigracji; wyróżniono: kamienicę, obecnie budynek naukowo-dydaktyczny Poznańskiego Centrum Superkomputerowo-Sieciowego przy ul. Zwierzynieckiej 20 w Poznaniu; Pałac pod Globusem, obecnie siedzibę Akademii Sztuki w Szczecinie oraz klasztor cystersów w Jeleniej Górze-Cieplicach Śląskich Zdroju, obecnie Muzeum Przyrodnicze i Wirtualne Muzeum Barokowych Fresków na Dolnym Śląsku.

 

W kategorii specjalnej „Architektura i konstrukcje drewniane” tytuł laureata uzyskał Dom Ludowy w Supraślu (woj. podlaskie), wyróżniono ratusz, obecnie Regionalną Izbę Pamięci w wielkopolskim Rostarzewie oraz dom przy ul. Bocianiej w Oleśnicy, obecnie Oleśnicki Dom Spotkań z Historią (woj. dolnośląskie).

 

W kategorii specjalnej „Architektura przemysłowa i dziedzictwo techniki” znów pojawił się zabytek z naszego województwa, który uzyskał najwyższy tytuł laureata. Nagrodzono prace przeprowadzone w zespole obiektów Kanału Elbląskiego: pochylnie Buczyniec, Kąty, Oleśnica, Jelenie, Całuny oraz śluzy Miłomłyn, Zielona, Ostróda i Mała Ruś. Zarządcą obiektu jest Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku.

 

Kanał Elbląski zaprojektował Georg Jakob Steenke. Drogę wodną wraz z infrastrukturą budowano w latach 1844-1860, następnie modernizowano. Różnice poziomów pokonywane są m.in. przy pomocy napędzanych wodą, unikalnych pochylni dwukierunkowych z tzw. suchym grzbietem.

 

Prace rewitalizacyjne, konserwatorskie i remontowe prowadzono w latach 2013-2015 w obrębie budynków i ich otoczenia oraz przy geometrii kanału i infrastrukturze technicznej. Odpowiadał za nie zespół specjalistów z różnych dziedzin. Zastosowano tradycyjne materiały i metody, połączone z nowoczesnymi rozwiązaniami techniczno-użytkowymi.

 

Prace remontowe i konserwatorskie przyczyniły się do rewitalizacji unikalnego w skali światowej zabytku hydrotechnicznego. Różnorodne i skomplikowane działania budowlane, konserwatorskie i restauratorskie podkreśliły wartości zabytkowe obiektów infrastruktury technicznej kanału, a umiejętne połączenie zastosowanych tradycyjnych materiałów i metod naprawczych z nowoczesnymi rozwiązaniami nie naruszyło integralności obiektu.

 

W kategorii tej wyróżniono ponadto: wieżę ciśnień w Kożuchowie (woj. lubuskie), wieże wyciągowe dawnej Kopalni Węgla Kamiennego „Polska” w Świętochłowicach (woj. śląskie) oraz źrebięciarnię w zespole folwarcznym w Wąsowie (woj. wielkopolskie).

 

 

Oprac. Joanna Piotrowska, NID OT w Olsztyn, sekretariat konkursu „Zabytek Zadbany”